สภาพทางการปกครองและการเมือง

ประชากร

            จำนวนประชากร ณ มีนาคม 2551  มีทั้งสิ้น 617,851 คน เป็นชาย  306,345  คน เป็นหญิง 311,506  คน สำหรับอำเภอที่มีประชากรมากที่สุด  ได้แก่  อำเภอเมืองสระบุรี  มีจำนวน  114,282  คน รองลงมาได้แก่อำเภอแก่งคอย  มีจำนวน    91,856  คน  และอำเภอหนองแค  จำนวน  87,445 คน  สำหรับอำเภอที่มีความหนาแน่นของประชากรมากที่สุด คือ อำเภอเมืองสระบุรี 375.88  คน/ตร.กม. รองลงมา ได้แก่ อำเภอหนองแค 330.64 คน/ตร.กม. 

หน่วยการปกครอง
          จังหวัดสระบุรีแบ่งเขตการปกครองออกเป็น  13  อำเภอ  111  ตำบล  973  หมู่บ้าน  28  เทศบาล   80   องค์การบริหารส่วนตำบล

ข้อมูล  ณ  วันที่   31  มีนาคม   2551            ที่มา  :  ที่ทำการปกครองจังหวัดสระบุรี

การเลือกตั้ง

          การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร  ปี พ.ศ. 2550 แบ่งเป็น 2 เขต  ดังนี้
เขตเลือกตั้งที่ 1          : อำเภอเมืองสระบุรี  อำเภอแก่งคอย อำเภอมวกเหล็ก  อำเภอเฉลิมพระเกียรต ิและอำเภอวังม่วง
เขตเลือกตั้งที่ 2   :  อำเภอหนองแค  อำเภอพระพุทธบาท อำเภอบ้านหมอ  อำเภอวิหารแดง   อำเภอเสาไห้ อำเภอหนองแซง อำเภอหนองโดน และอำเภอดอนพุด

การพัฒนาชุมชน

          จังหวัดสระบุรีให้ความสำคัญต่อการพัฒนาชุมชน  เพื่อส่งเสริมและยกระดับความเป็นอยู่ของประชาชนให้สูงขึ้นทั้งทางด้านเศรษฐกิจ  สังคม  และการปกครอง  โดยให้การศึกษาและพัฒนากระบวนการเรียนรู้ของประชาชน  พัฒนากลุ่ม/องค์กร  อาสาสมัคร  และผู้นำท้องถิ่น  พัฒนาระบบรูปแบบและวิธีการพัฒนาชุมชน  ซึ่งได้ดำเนินการในจังหวัดสระบุรี  ดังนี้

การพัฒนาองค์กร/อาสาสมัครฯ

          อาสาพัฒนาชุมชน/ผู้นำอาสาพัฒนาชุมชน ทุกหมู่บ้าน ทุกตำบล จำนวน  3,722  คน
- ผู้นำอาสาพัฒนาชุมชน                    186     คน
- อาสาพัฒนาชุมชน                        3,536  คน
          สตรีอาสาพัฒนา
- คณะกรรมการพัฒนาสตรีระดับหมู่บ้านทุกหมู่บ้าน  จำนวน         7,956  คน
- คณะกรรมการพัฒนาสตรีระดับตำบล  98 คณะ  จำนวน            882     คน
- คณะกรรมการพัฒนาสตรีระดับอำเภอ  13  คณะ  จำนวน   220  คน
- คณะกรรมการพัฒนาสตรีระดับจังหวัด 1 คณะ  จำนวน 29 คน

          มีกลุ่มเป้าหมายที่เข้าสู่ระบบมาตรฐานงานชุมชน            จำนวน    544   คน
- ผู้นำชุมชน               366     คน
- กลุ่ม/องค์กรชุมชน       100   คน
- เครือข่ายองค์กรชุมชน     55   คน
- ชุมชน                       63   คน
          เครือข่ายกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมือง
- ระดับตำบล    จำนวน  98   เครือข่าย   สมาชิก 2,238  คน
- ระดับอำเภอ   จำนวน  13  เครือข่าย   สมาชิก    213  คน
- ระดับจังหวัด   จำนวน      1  เครือข่าย  สมาชิก      22  คน
          เครือข่าย OTOP
- ระดับอำเภอ   จำนวน  13  เครือข่าย   สมาชิก     135   คน
- ระดับอำเภอ       จำนวน      1  เครือข่าย  สมาชิก               33  คน
          ศูนย์ประสานงานองค์กรชุมชน
- ระดับตำบล     จำนวน  98  ศูนย์   คณะกรรมการฯ 1,710 คน
- ระดับอำเภอ   จำนวน  13 ศูนย์   คณะกรรมการฯ     181 คน
- ระดับจังหวัด   จำนวน      1  ศูนย์   คณะกรรมการฯ      45 คน

การส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชน

          การพัฒนาคุณภาพแผนชุมชน  จำนวน  973 หมู่บ้าน
การส่งเสริมให้น้อมนำปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง มาใช้ในวิถีชีวิตของประประชน จำนวน  973 หมู่บ้าน
          มีศูนย์เรียนรู้วิถีชีวิตเศรษฐกิจพอเพียง จำนวน 86 แห่ง
          มีหมู่บ้านต้นแบบเศรษฐกิจพอเพียง จำนวน  13  แห่ง

การพัฒนาแหล่งทุนในหมูบ้าน

          กองทุนหมู่บ้านชุมชนเมือง (กทบ.)  จำนวน 1,023  กองทุน เงินทุน   1,023,800  บาท
          กองทุนโครงการแก้ไขปัญหาความยากจน (กข.คจ.)  จำนวน     335   กองทุน
เงินทุน    64,497,955.17 บาท
          กองทุนออมทรัพย์เพื่อการผลิต จำนวน   474 กองทุน เงินทุน 144,981,867 บาท

ความจำเป็นพื้นฐาน  (จปฐ.)

          ผลการจัดเก็บข้อมูลความจำเป็นพื้นฐาน (จปฐ) ปี พ.ศ. 2550  ซึ่งจัดเก็บทุกปี  ในเขตชนบทจำนวน 98 ตำบล 885 หมู่บ้าน 70,717 ครัวเรือน  ซึ่งข้อมูลความจำเป็นพื้นฐาน (จปฐ) เป็นการแสดงถึงคุณภาพของคนไทยตามเครื่องชี้วัดข้อมูล 6 หมวด 42  ตัวชี้วัด

การพัฒนาคุณภาพชีวิต (กชช.2ค.)

          จากการสำรวจข้อมูลพื้นฐานระดับหมู่บ้านชนบทในจังหวัดสระบุรี จำนวน  13 อำเภอ  98  ตำบล  885  หมู่บ้าน  มีผลการพัฒนาที่จัดระดับ  3  ระดับ  คือ
- หมู่บ้านเร่งรัดพัฒนาอันดับหนึ่ง          จำนวน           -         หมู่บ้าน
- หมู่บ้านเร่งรัดพัฒนาอันดับสอง          จำนวน           82      หมู่บ้าน
- หมู่บ้านเร่งรัดพัฒนาอันดับสาม          จำนวน           803     หมู่บ้าน
          สภาพปัญหาโดยรวม
1. การเรียนรู้โดยชุมชน มีปัญหามาก จำนวน 571  หมู่บ้าน  คิดเป็นร้อยละ  64.51
2. การเล่นกีฬาออกกำลังการของคนในหมู่บ้าน พบว่ามีปัญหา จำนวน  538  หมู่บ้าน 
คิดเป็นร้อยละ 60.79
3. การได้รับการศึกษา พบว่ามีปัญหาจำนวน  226  หมู่บ้าน คิดเป็นร้อยละ  25.53 
4. คุณภาพดิน พบว่ามีปัญหา จำนวน  160   หมู่บ้าน  คิดเป็นร้อยละ 18.07
5. น้ำเพื่อการเกษตร  พบว่ามีปัญหา จำนวน 107  หมู่บ้าน คิดเป็นร้อยละ  12.09

ทรัพยากรธรรมชาติ

ป่าไม้     

จังหวัดสระบุรีมีเนื้อที่ทั้งสิ้น  2,235,303.75  ไร่ เป็นพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติ ประมาณ 460,522.25 ไร่  คิดเป็นร้อยละ 20.60  สภาพป่าโดยทั่วไปเป็นป่าดิบแล้ง และป่าเบญจพรรณ   ไม้ที่สำคัญได้แก่ ไม้ยาง   ไม้ตะเคียน   ไม้เต็ง   ไม้มะค่า  และไม้ประดู่  เป็นต้น 
      
สัตว์ป่า    

จากการศึกษาเอกสารทางด้านทรัพยากรสัตว์ป่าของสำนักวิชาการส่วนวิจัย  สัตว์ป่า  กรมป่าไม้  และจากการสำรวจเพิ่มเติมในปัจจุบันพบว่า เนื่องจากพื้นที่ป่าในอดีตถูกบุกรุกทำลายเพื่อใช้เป็นพื้นที่เกษตรกรรมและอื่น ๆ มีผลกระทบต่อพื้นที่อยู่อาศัย แหล่งน้ำ และแหล่งอาหารของสัตว์ป่า สัตว์ป่าส่วนใหญ่จึงอาศัยอยู่ในพื้นที่อนุรักษ์ คือ อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ อุทยานแห่งชาติน้ำตกเจ็ดสาวน้อย (พื้นที่เตรียมประกาศเป็นอุทยานแห่งชาติ) และเขตห้ามล่าสัตว์ป่าเขาคอก-เขาหินดาด ส่วนในพื้นที่นอกพื้นที่ป่าอนุรักษ์จะพบเห็นสัตว์ป่าที่มีประโยชน์ต่อสิ่งแวดล้อมง่าย เช่น นกเอี้ยงสาลิกา นกเอี้ยงหงอน นกเอี้ยงโครง นกเขาใหญ่ นกเขาชวา นกกาแวน นกตะขาบทุ่ง นกกระปูด นกคุ่ม นกกวัก และนกยางชนิดต่าง ๆ งู พังพอน และสัตว์ป่าจำพวกกระรอกชนิดต่าง ๆ ที่สามารถพบเห็นได้โดยทั่วไป และเนื่องจากจังหวัดสระบุรี พื้นที่บางส่วนเป็นพื้นที่ที่มีระบบนิเวศน์เขาหินปูน และถ้ำ จึงมีสัตว์ป่าจำพวกที่อาศัยอยู่เฉพาะถิ่นในระบบนิเวศน์เขาหินปูน เท่านั้นคือ นกจู๋เต้น เขาหินปูน ชนิดพันธุ์สระบุรี

สภาพสิ่งแวดล้อม

คุณภาพน้ำ

          การจัดการคุณภาพน้ำในแม่น้ำป่าสัก แม่น้ำป่าสักไหลผ่านจังหวัดสระบุรี รวมความยาว ประมาณ 105  ก.ม. โดยมีเขื่อนป่าสักชลสิทธ์ ซึ่งเป็นโครงอันเนื่องจากพระราชดำริ  เป็นแหล่งกักเก็บน้ำบริเวณรอยต่อจังหวัดสระบุรี(อ.พัฒนานิคม) สระบุรี (อ.วังม่วง) ปริมาณกักเก็บปกติ 960 ล้าน ลบ.ม  คุณภาพน้ำในแม่น้ำป่าสักก็ยังมีแนวโน้มลดต่ำลง ซึ่งจาก ในพารามิเตอร์สำคัญ 3 ตัว คือ ค่าออกซิเจนละลายในน้ำ (DO) ค่าความสกปรกในรูปของแบคทีเรีย (BOD) และแบคทีเรียกลุ่มโคลีฟอร์ม พบว่าในช่วงเดือนเมษายน-พฤษภาคม คุณภาพน้ำในแม่น้ำป่าสัก อยู่ในระดับแหล่งน้ำ ประเภทที่ 4 ตามมาตรฐานคุณภาพแหล่งน้ำผิวดิน ซึ่งเป็นระดับสุดท้ายที่สามารถนำมาใช้อุปโภค-บริโภค (โดยผ่านการปรับปรุง/ ฆ่าเชื้อด้วยวิธีปกติ) และจากการศึกษารวบรวมข้อมูลถึงสาเหตุที่ทำให้คุณภาพน้ำในแม่น้ำป่าสักมีคุณภาพลดต่ำลง

น้ำเสียจากโรงงานอุตสาหกรรม

          เนื่องจากจังหวัดสระบุรี  เป็นจังหวัดที่มีโครงสร้างพื้นฐานเหมาะสมแก่การลงทุนด้านอุตสาหกรรมต่างๆ พร้อมทั้งได้ถูกกำหนดให้เป็นศูนย์พัฒนาอุตสาหกรรมตอนบนการประกอบการอุตสาหกรรม   ซึ่งเป็นกิจกรรมที่มีการเจริญเติบโตอย่างรวดเร็วจากการที่โรงงานอุตสาหกรรมมีมากมายอยู่หลายประเภท ก็จะมีลักษณะของน้ำเสียแตกต่างกันออกไป แม้กระทั่งในโรงงานประเภทเดียวกัน  ลักษณะน้ำเสียที่เกิดขึ้นนั้นยังแตกต่างกัน และช่วงเวลาทำงานก็แตกต่างกัน

อากาศและเสียง

          จังหวัดสระบุรี  เป็นจังหวัดที่มีรายได้จากการดำเนินกิจกรรมทางด้านเศรษฐกิจของจังหวัดส่วนใหญ่จะเป็นทางภาคอุตสาหกรรม  มีโรงงานทำให้เกิดมลพิษทางอากาศและเสียง  การกระจายตัวอยู่ในพื้นที่ต่าง ๆ  เป็นบริเวณ  โดยเฉพาะในพื้นที่ของอำเภอพระพุทธบาท  อำเภอแก่งคอย  อำเภอหนองแค  โดยได้แบ่งแหล่งที่ก่อให้เกิดปัญหามลพิษได้  2  ลักษณะ  คือ
          1.  แหล่งกำเนิดมลพิษทางอากาศและเสียงที่เคลื่อนที่ได้  ได้แก่  ยานพาหนะที่ใช้ในการขนส่งต่าง ๆ  ที่มีการสัญจรไปมา  โดยเฉพาะทางหลวงหมายเลข  1  (พหลโยธิน)  และหมายเลข  2  (มิตรภาพ)  จากปริมาณการจราจรที่หนาแน่น  ย่อมมีโอกาสสูงที่สิ่งสกปรก  ฝุ่นละอองที่ทับถมอยู่ริมถนน  จะเกิดการฟุ้งกระจาย  และจากการตรวจวัดระดับเสียงในพื้นที่ต่าง ๆ  พบว่าส่วนใหญ่มีระดับเสียงเกินค่ามาตรฐานที่ได้กำหนดไว้แทบทั้งสิ้น
          2.  แหล่งกำเนิดมลพิษทางอากาศและเสียงชนิดอยู่กับที่ บริเวณที่มีปัญหามลพิษทางอากาศมากที่สุดคือ เขตอำเภอเฉลิมพระเกียรติ อำเภอพระพุทธบาท จะเกิดฝุ่นละอองมากที่สุด ส่วนเสียงนั้นถึงแม้ว่าจะไม่ก่อให้เกิดปัญหากับประชาชนโดยรอบนัก แต่ก็มีผลโดยตรงกับผู้ปฏิบัติงานนั้น

คุณภาพอากาศ

          จากการเฝ้าระวังคุณภาพอากาศของหน่วยงานต่าง ๆ  พบว่า  ปัญหาคุณภาพอากาศที่สำคัญในจังหวัดสระบุรี  คือปัญหาฝุ่นละออง  ซึ่งส่วนใหญ่เกิดจากกิจกรรมการบด  โม่  และย่อยหิน  รองลงมาคือ  โรงงานอุตสาหกรรมปูนซีเมนต์  นิคมอุตสาหกรรมต่าง ๆ  การจราจร  จากข้อมูลของสำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดสระบุรี  พบว่า  โรงงานโม่  บด  ย่อยหิน  มีทั้งสิ้น  79  โรง  ส่วนใหญ่  (มากกว่า  70 %)  อยู่ในตำบลหน้าพระลาน  อำเภอเฉลิมพระเกียรติ  และรองลงมาได้แก่  อำเภอพระพุทธบาท  (ปัจจุบันมีการปิดกิจการเพิ่มขึ้นตามสภาพเศรษฐกิจ) 

เสียง

          ปัญหาที่มีผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมของจังหวัดสระบุรีที่สำคัญอีกประการหนึ่ง ได้แก่  ระดับเสียง  ซึ่งมีผลมาจากกิจการเหมืองแร่  โรงโม่หิน  ที่มีการใช้วัตถุระเบิด  เครื่องจักรกล  และรถยนต์ที่ใช้ในการขนส่ง

ระบบบริการพื้นฐาน

การคมนาคมและขนส่ง

จังหวัดสระบุรีเป็นชุมทางการคมนาคมและขนส่งทางบกจังหวัดหนึ่ง มีทางหลวงแผ่นดิน ทางหลวงจังหวัด ตลอดจนทางหลวงท้องถิ่น (ทางหลวงชนบท) ที่สามารถใช้เดินทางติดต่อภายในจังหวัดและระหว่างจังหวัดได้สะดวกทุกฤดูกาล มีทางรถไฟสายตะวันออกเฉียงเหนือ สายเหนือ และสายตะวันออก(เฉพาะขนส่งสินค้า) ผ่าน โดยที่ทางรถไฟสายตะวันออกเฉียงเหนือจะผ่านด้านอำเภอหนองแซง อำเภอเมืองสระบุรี    อำเภอแก่งคอยและอำเภอมวกเหล็ก     ทางรถไฟสายเหนือจะผ่านด้านอำเภอบ้านหมอ และอำเภอหนองโดน ส่วนทางรถไฟสายตะวันออกจะผ่านอำเภอแก่งคอย และอำเภอวิหารแดง

แหล่งน้ำ

แหล่งน้ำชลประทาน

          จังหวัดสระบุรี มีพื้นที่ทั้งหมด 2.23 ล้านไร่ โดยมีพื้นที่ชลประทานประมาณ 439,587 ไร่ หรือคิดเป็นร้อยละ 19.66 ของพื้นที่จังหวัด อยู่ในเขตพื้นที่ 9 อำเภอ ซึ่งอยู่ในความรับผิดชอบของโครงการ   ส่งน้ำและบำรุงรักษา จำนวน 6 โครงการ คิดเป็นพื้นที่ชลประทานที่รับผิดชอบ 700,989 ไร่ (ตารางที่ 7)        มีพื้นที่ชลประทานโดยใช้สถานีสูบน้ำด้วยไฟฟ้า จำนวน 9 สถานี คิดเป็นพื้นที่ชลประทาน 27,800 ไร่ และมีพื้นที่ชลประทานที่กำลังจะเปิดใหม่ คือ โครงการสูบน้ำแก่งคอย-บ้านหมอ มีพื้นที่ชลประทานประมาณ 86,700 ไร่ และโครงการสูบน้ำพัฒนานิคมแก่งคอย พื้นที่ชลประทาน 28,500 ไร่ (ในเขตอำเภอพัฒนานิคม จังหวัดลพบุรี และพื้นที่บางส่วนของอำเภอแก่งคอย จังหวัดสระบุรี)

แหล่งน้ำธรรมชาติ หรือแหล่งน้ำผิวดิน ได้แก่ แม่น้ำและลำคลองต่าง ๆ

          จังหวัดสระบุรี มีแหล่งน้ำธรรมชาติที่สำคัญ คือ แม่น้ำป่าสัก มีแม่น้ำ ห้วย ลำคลอง 513 สาย ซึ่งในจำนวนนี้มีที่ใช้งานได้ในฤดูแล้ง 493 สาย มีหนอง บึง 59 แห่ง ที่มีสภาพใช้งานได้ในฤดูแล้ง 52 แห่ง มีน้ำพุ น้ำซับ 13 แห่ง ที่มีสภาพใช้งานได้ในฤดูแล้ง 13 แห่ง และอื่น ๆ 63 แห่ง ที่มีสภาพใช้งานได้ในฤดูแล้ง 60 แห่ง

แหล่งน้ำฝน

          จังหวัดสระบุรี มีช่วงฝนตกชุก 6 เดือน เริ่มตั้งแต่เดือนพฤษภาคม-ตุลาคม น้ำฝนเป็นแหล่งน้ำธรรมชาติที่สำคัญต่อการปลูกข้าวนาปี

แหล่งน้ำบาดาล

          จังหวัดสระบุรีมีบ่อดาลที่ดำเนินการขุดเจาะโดยภาคเอกชนในปี 2550 และสามารถใช้การได้ในฤดูแล้งจำนวน 3,413 บ่อ แบ่งเป็น บ่อส่วนตัว 745 บ่อ และบ่อสาธารณะ 2,668 บ่อ อำเภอที่มีบ่อบาดาลมากที่สุดคือ อำเภอมวกเหล็ก มีบ่อบาดาลจำนวน 554 บ่อ แบ่งเป็นบ่อส่วนตัว 118 บ่อ และบ่อสาธารณะ 436 บ่อ

การไฟฟ้า

          การไฟฟ้าส่วนภูมิภาคจังหวัดสระบุรี ได้ให้บริการจำหน่ายกระแสไฟฟ้าให้แก่ ประชาชนภายในจังหวัด รวม 4,607,704,474.74  หน่วย/กว.ชม.  โดยจำหน่ายให้แก่ สถานธุรกิจและอุตสาหกรรม ประมาณ 93.15% ที่อยู่อาศัย  5.2 % สถานที่ราชการ  0.35 %  และอื่นๆ 1.29%   ของปริมาณการจำหน่ายกระแสไฟฟ้ารวม 

โทรศัพท์

          จังหวัดสระบุรีในปี  2550 มีโทรศัพท์ให้บริการครบทุกหมู่บ้านโดยมีจำนวนเลขหมายโทรศัพท์ทั้งสิ้น 77,519 เลขหมาย

การสื่อสารโทรคมนาคม

          ปี  2550 จังหวัดสระบุรีมีการสื่อสารโทรคมนาคม  ดังนี้    ที่ทำการไปรษณีย์-โทรเลข 18  แห่ง,  สถานีวิทยุกระจายเสียง AM ระบบ 1  สถานี,  สถานีวิทยุกระจายเสียง FM (วิทยุชุมชน) 60  สถานี, หนังสือพิมพ์ท้องถิ่น  19  ฉบับ, เคเบิลทีวีท้องถิ่น 7  สถานี

ด้านการท่องเที่ยว

          จังหวัดสระบุรี มีความหลากหลายทั้งทางด้านสภาพภูมิประเทศ สภาพภูมิอากาศ  ขนบธรรมเนียมวัฒนธรรม ทำให้สามารถจำแนกแหล่งท่องเที่ยวของจังหวัดออกเป็นหลายประเภท  ได้แก่

แหล่งท่องเที่ยวแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติ (Natural Attraction)  

          -ศูนย์ศึกษาธรรมชาติและท่องเที่ยวเชิงนิเวศเจ็ดคด-โป่งก้อนเส้า  อ.แก่งคอย มีน้ำตกที่เกิดท่ามกลางป่าดิบชื้นที่สมบูรณ์ ของเทือกเขาใหญ่ น้ำตกสูงสุดของจังหวัดสระบุรี มีเส้นทางเดินป่า มีน้ำตกมีความสวยงามแตกต่างกัน  ได้แก่  น้ำตกเจ็ดคดเหนือ  น้ำตกเจ็ดคดกลาง น้ำตกเจ็ดคดใต้  น้ำตกเจ็ดคดใหญ่   น้ำตกโกรกอีดก
          - เขาหินปูน พระพุทธบาทน้อย  ต.สองคอน อ.แก่งคอย จ.สระบุรี มีพื้นที่  3,200  ไร่ ขุนเขาแห่งนี้มีลักษณะเป็นภูเขาหินปูนสูงชันโดดเด่นสลับซับซ้อน เรียงรายด้วยยอดเขาแหลม ไม่น้อยกว่า  14 ยอด เป็นเทือกเขาหินปูนที่มีระบบนิเวศน์ที่ค่อนข้างสมบูรณ์ที่สุดแห่งหนึ่ง
          - ลำธารมวกเหล็ก อำเภอมวกเหล็ก ลำธารที่กั้นระหว่าง อำเภอมวกเหล็ก จังหวัดสระบุรี และอำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา มีต้นน้ำในป่าอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ซึ่งเป็นน้ำผุดจากใต้ดิน ทำให้มีน้ำไหลตลอดทั้งปี ไหลลงสู่แม่น้ำป่าสัก ผ่านดินแดนป่าดิบชื้นสลับป่าเบญจพรรณที่ยังคงความสมบูรณ์ตลอดเส้นทาง
          - อุทยานแห่งชาติน้ำตกสามหลั่น มีเนื้อที่ประมาณ 44 ตารางกิโลเมตร หรือ  27,856  ไร่ ในช่วงประมาณเดือนตุลาคม-มกราคม เป็นช่วงที่อากาศหนาวเย็นเหมาะสมสำหรับการเดินทางไปท่องเที่ยวพักผ่อน  ประกอบด้วยภูเขาน้อยใหญ่ มีที่ราบในหุบเขา ป่าเบญจพรรณและป่าดิบแล้ง สัตว์ป่าที่อาศัยอยู่เป็นสัตว์ขนาดเล็ก เช่น ไก่ฟ้า ไก่ป่า ลิง หมูป่า และนกนานาชนิด ที่สำคัญได้แก่ นกเจ้าฟ้าหญิงสิรินธรในบริเวณอุทยานฯ มีน้ำตก และอ่างเก็บน้ำสวยงามหลายแหล่ง ดังนี้ น้ำตกสามหลั่น   น้ำตกโพธิ์หินดาษ น้ำตกโตนรากไทร อ่างเก็บน้ำซับปลากั้ง อ่างเก็บน้ำเขาแก้ว บึงหนองโพธิ์
          - สวนพฤกษศาสตร์ภาคกลาง (พุแค) ตำบลพุแค อำเภอเฉลิมพระเกียรติ เป็นสวนพฤกษศาสตร์ขนาดใหญ่ มีต้นไม้และพันธุ์ไม้ต่างๆ ร่มรื่น เหมาะสำหรับพักผ่อนหย่อนใจ ชื่นชมธรรมชาติ และเป็นแหล่งศึกษาพันธุ์ไม้ต่างๆ
          - น้ำตกป่าลานหินดาด หมู่ 6 ตำบลวังม่วง มีน้ำตกหลายชั้นสวยงาม สภาพธรรมชาติสมบูรณ์
          - น้ำตกตะพานหิน หมู่ 5 บ้านตำพานหิน ตำบลคำพราน อำเภอวังม่วง เป็นลำน้ำตกใสสะอาด ธรรมชาติร่มรื่น
          - แก่งคันนา อยู่ที่ ตำบลแสลงพัน อำเภอวังม่วง เป็นเกาะแก่งกลางลำน้ำป่าสัก เป็นโขดหินสลับกับน้ำใสไหลสวยงาม
          - ทะเลบ้านหมอ ตั้งอยู่ที่ตำบลบ้านหมอ มีเนื้อที่ประมาณ 1,600 ไร่ ลักษณะเป็นบึง เป็นที่อาศัยของสัตว์น้ำนานาชนิด บรรยากาศร่มรื่น ในช่วงเดือนกุมภาพันธ์ ถึงเดือนกรกฎาคม จะมีฝูงนกเป็ดน้ำที่บินหนีอากาศหนาวจากไซบีเรียมาลงเล่นน้ำ
          - น้ำตกซับเหว หมู่ 6 ตำบลซับสนุ่น อำเภอมวกเหล็ก เป็นน้ำตกแห่งใหม่ที่พบในอำเภอมวกเหล็ก
          - ถ้ำศรีวิไล อยู่ที่หมู่ 2  บ้านหน้าพระลาน ตำบลหน้าพระลาน อำเภอเฉลิมพระเกียรติ ซึ่งมีสำนักสงฆ์ตั้งอยู่ ภายในถ้ำมีพระพุทธเนาวรัตน์ ศิลปะล้านนา และยังมีหินงอกหินย้อยสวยงามมาก
          - ถ้ำวิปัสสนาเนรมิตร อยู่ที่ ตำบลหน้าพระลาน อำเภอเฉลิมพระเกียรติ เป็นถ้ำหินงอกหินย้อยตามธรรมชาติ
          - ถ้ำพุทธสุโสทอง (วิมานแก้ว) ตั้งอยู่ที่หมู่ 2 บ้านหน้าพระลาน อำเภอเฉลิมพระเกียรติ เป็นถ้ำหินปูนสวยงาม
          - ถ้ำดาวเขาแก้ว ตั้งอยู่ที่ตำบลลำพญากลาง อำเภอมวกเหล็ก เป็นถ้ำที่มีจุดสีแดง สีดำ และสีน้ำตาล อยู่บนเพดานถ้ำ เมื่อถูกแสงไฟจะมีประกายระยิบระยับสวยงาม และมีฝูงค้างคาวอาศัยอยู่เป็นจำนวนมาก
          - ถ้ำพระธาตุเจริญธรรม (ถ้ำบ่อปลา) อยู่ที่บ้านบ่อโสก ตำบลสองคอน อำเภอแก่งคอย เป็นถ้ำที่มีหินงอกหินย้อยสวยงาม
          - ถ้ำผาเสด็จ อยู่ที่บ้านซับบอน ตำบลทับกวาง อำเภอแก่งคอย เป็นที่ที่รัชกาลที่ 5 และสมเด็จพระบรมราชินีนาถเคยเสด็จและทรงจารึกพระปรมาภิไธยไว้
          - สวนนกไผ่ต่ำ อยู่ที่ตำบลไผ่ต่ำ อำเภอหนองแค อยู่ในที่ดินของเอกชน เป็นที่อยู่อาศัยของฝูงนกพันธุ์ต่างๆ มากมาย

การท่องเที่ยวทางประวัติศาสตร์   (Historical Attraction)
          - วัดพระพุทธบาท ราชวรมหาวิหาร และรอยพระพุทธบาท ตั้งอยู่อำเภอพระพุทธบาท มีปูชนียสถานที่สำคัญคือ   “รอยพระพุทธบาท”   ที่ประทับไว้บนหินเหนือไหล่เขาสุวรรณบรรพต หรือเขาสัจจพันธคีรี เป็นที่รู้จักและสักการะบูชาของชาวไทยและชาวต่างประเทศ มีโบราณสถาน แหล่งสำคัญทางประวัติศาสตร์และศาสนา อีกหลายแหล่ง อาทิ บ่อพรานล้างเนื้อ  พิพิธภัณฑ์สถานพระพุทธบาท   พระตำหนักท้ายพิกุล  ตำหนักธารเกษม  ตำหนักสระยอ
          - วัดเขาวง (ถ้ำนารายณ์) ตำบลเขาวง อำเภอพระพุทธบาท ได้ขึ้นทะเบียน เป็นโบราณสถาน มีบรรยากาศสงบ ร่มเย็นรายล้อมด้วยขุนเขา เป็นวัด ปฏิบัติธรรมสำหรับผู้ที่ศรัทธา
          - “พระพุทธนิรโรคันตรายชัยวัฒน์จตุรทิศ” ณ วัดศาลาแดง เป็นพระคู่บ้านคู่เมืองพระพุทธรูปปางนี้ มีเพียง 4 องค์ ทั่วประเทศ ซึ่งพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช พระราชทาน ให้แก่ชาวสระบุรี เมื่อวันที่ 27 ธันวาคม 2511 ณ พระตำหนักจิตรลดารโหฐาน เพื่อเป็นพระพุทธรูปประจำทิศตะวันออก
          - วัดพระพุทธฉาย ตำบลหนองปลาไหล   อำเภอเมือง พระฉาย (เงา) ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อยู่บนหน้าผา มีลักษณะคล้ายพระพุทธรูปยืนเป็น เส้นเงาสีแดงคล้ายดินเทศ สูงประมาณ 5 เมตร บริเวณผนังหินมีพระจารึกพระปรมาภิไธยของ พระบรมวงศานุวงศ์หลายพระองค์ 
          - พระแก้วมรกตจำลอง วัดศรีบุรีรัตนาราม (วัดปากเพรียว) ที่ประดิษฐานพระแก้วมรกต เมื่อครั้งอัญเชิญมาวัดศรีบุรีรัตนาราม ตำบลปากเพรียว อำเภอเมือง วัดนี้เป็นวัดที่ “พระแก้วมรกต” เคยพำนักเมื่อครั้งอัญเชิญมาจาก เวียงจันทร์ ก่อนที่จะนำเข้าไปประดิษฐาน ณ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม กรุงเทพมหานคร
          - พระพุทธรูปทองคำ วัดพะเยาว์  ตำบลศาลารีไทย อำเภอเสาไห้ ในอดีต เคยถูกพอกปูนปิดบังองค์ ไว้ทั้งองค์ เพื่อป้องกันภัย มีพุทธลักษณะที่ผสมผสาน ระหว่างพุทธศิลป์อู่ทองและพุทธศิลป์สุโขทัย จึงสันนิษฐานว่า สร้างในสมัยกรุงศรีอยุธยา ชาวบ้านได้ช่วยกันกระเทาะปูน ที่พอกไว้ นานกว่า 180 ปี ออกจึงพบว่าองค์พระเป็นโลหะทอง ทั้งองค์ มีทองคำถึง 70% นับเป็นมรดกทางวัฒนธรรมให้ลูกหลานได้อนุรักษ์
          - วัดสมุหประดิษฐาราม ตำบลเสาไห้ อำเภอเสาไห้ วัดนี้เป็นพระอารามหลวงชั้นตรีชนิดสามัญ สร้างในสมัย รัชกาลที่ 3 ต่อมาถวายเป็นพระอารามหลวง ในสมัย รัชกาลที่ 4 ซึ่งทรงเป็นผู้พระราชทานนามให้แก่วัด   มีจิตรกรรมฝาผนัง อายุกว่า 100  ปี สะท้อนให้เห็นวัฒนธรรม ท้องถิ่นและวิถีชีวิตของ คนไทยวน เมื่ออดีตกว่า 200 ปี ที่ผ่านมาอย่างเด่นชัด
          - หลวงพ่อย้อย วัดอัมพวัน ตำบลศาลารีไทย อำเภอเสาไห้ แต่เดิมชื่อว่า “วัดม่วงล้อม” ในบริเวณวัด มีวิหารที่ตั้งของพระพุทธรูปองค์ใหญ่ ซึ่งมี หลักฐานปรากฏว่าได้สร้างขึ้นในสมัย กรุงศรีอยุธยา มีอายุ 400 ปีเศษ ต่อมา พระครูกระติ๊บซึ่งเป็นพระครูเมือง วัดเขาแก้ว ได้มาปฏิสังขรณ์ใหม่แล้วให้นามว่า “วัดอัมพวัน”
          - แม่นางตะเคียน  ณ วัดสูง อำเภอเสาไห้  สักการะเสาร้องไห้ เสาไม้ตะเคียน ที่มีประวัติความเป็นมาเกี่ยวกับการคัดเลือกเสาหลักเมืองในอดีต โดยวันที่ 23 เมษายนของทุกปี ทางวัดกำหนดให้มีประเพณีสงกรานต์แม่นางตะเคียนเป็นประจำ
          - วัดเขาแก้ว วรวิหาร ตำบลต้นตาล อำเภอเสาไห้ สร้างในรัชสมัยพระเจ้าทรงธรรม สมัยกรุงศรีอยุธยา  ต่อมาเมื่อครั้งรัชกาลที่ 4 เสด็จนมัสการรอยพระพุทธบาท และพระพุทธฉาย ทรงสถาปนา “วัดเขาแก้ว” เป็น พระอารามหลวง
          - วัดถ้ำพระโพธิสัตว์ อำเภอแก่งคอย ถ้ำพระโพธิสัตว์ มีอีกชื่อว่าถ้ำพระงาม หรือถ้ำเขาน้ำพุ ประกอบด้วยคูหาน้อยใหญ่  6  คูหา คูหาที่อยู่ติดปากทางเข้า มีภาพสลักนูนต่ำศิลปกรรมสมัยทวารวดี (พุทธศตวรรษที่13-14)
          - วัดพระพุทธบาทน้อย  ตำบลสองคอน อำเภอแก่งคอย สักการะหลวงพ่อใหญ่ พระพุทธรูปปูนปั้นลงรักปิดทองปางมารวิชัย พุทธศิลป์อยุธยาตอนปลาย ภายในถ้ำเมื่อพบครั้งแรกเป็นที่สำหรับเก็บถ้วยชาม ของโบราณ และพระพุทธรูปโบราณองค์เล็กอีกมาก กรมศิลปากรได้ขึ้นทะเบียนให้เป็นพระพุทธรูปโบราณ
          - วัดถ้ำพระธาตุเจริญธรรม    เรียกอีกชื่อหนึ่งว่า   “ถ้ำพระธาตุบ่อปลา”   ตำบลสองคอน อำเภอแก่งคอย ภายในถ้ำแบ่งเป็นห้องขนาดใหญ่สองห้อง ห้องแรกเรียกว่า   “ถ้ำท้องพระโรง”   มีพระพุทธรูปปางมารวิชัยองค์ใหญ่ ศิลปะสมัยรัตนโกสินทร์
          -วัดถ้ำเขาแก้ว   เช่าเทพปี่เซียะ ที่ในสมัยโบราณ คุณสมบัติหรือคุณประโยชน์ของเทพปี่เซียะหรือผีซิ่ว ถือว่าเป็นความลับที่รู้กันภายในของคนชั้นสูงของจีน ว่าเป็นเทพเรียกทรัพย์ และขับไล่สิ่งอัปมงคลชั่วร้าย
          - วัดป่าสว่างบุญ    ที่ประดิษฐานเจดีย์เทพพิธากร  และเจดีย์ห้าร้อยยอด 
          - พระพุทธรัตนมณี มหาบพิตรชลสิทธิ์มงคลชัย (หลวงปู่ใหญ่ป่าสัก) ณ เขื่อนป่าสักชลสิทธิ์ (ด้านท้ายเขื่อน) ตำบลคำพราน อำเภอวังม่วง สร้างขึ้นเพื่อร่วมเทิดพระเกียรติในวโรกาสที่ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ ทรงเจริญพระชนมายุครบ 80 พรรษา  ในวันที่ 5 ธันวาคม  2550 เป็นพระพุทธรูปปางมารวิชัย  ลักษณะเป็น พระประธานขนาดใหญ่  หน้าตักกว้าง 9 เมตร  สูง  14 เมตร  และความสูงจากพื้นดินรวม  24  เมตร ใบบรรยากาศท้ายเขื่อนสวยงามมาก

กลับไปหน้า <<1<<